Ҳиндустон пеш аз ислом



Скачать 46,12 Kb.
страница6/11
Дата04.11.2021
Размер46,12 Kb.
#174494
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11
Связанные:
ҳинд асрҳои 11 15[1]

Давлат ва ҷомеа


Дар ҷомеаи хоси варна-каста-коммуналии Ҳиндустони асримиёнагӣ муносибатҳои байни истеҳсолкунандагон ва давлат низ ғайриоддӣ буданд Шояд ин ғайримуқаррарӣ он қадар бузург набуд, аммо, масалан, бо содагии оддии ҷаҳони ислом дар ин замина муқоиса кунед, он ҳанӯз ҳам назаррас буд ва аз ин рӯ сазовори таваҷҷӯҳи махсус аст.

Аввалан, дар давлатҳои аз ҷиҳати сохторӣ заифи Ҳиндустон таърифи возеҳи ҳуқуқии ҳуқуқи давлат ва ҳоким ба тамоми замин вуҷуд надошт, зеро он дар кишварҳои ислом ё дар Чин буд, яъне. танҳо ҳуқуқҳои марказ барои ихтиёрдории захираҳои кишвар. Ин тааҷҷубовар нест, зеро мавҷудияти бисёр ташаккулҳои давлатӣ, ки якдигарро бо суръатбахшии калейдоскопӣ иваз мекарданд ва танҳо бо нигоҳ доштани қудрат машғул буданд, аммо на ба рушди назариявии амалияи маъмурият ва ё дар маҷмӯъ, ба таълимоти идеологие, ки дар ҷои аввал маҳз муқаддас хоҳад буд давлат ҳамчун система мантиқан ба мавҷуд набудани ин гуна қонунҳои расмӣ мувофиқат мекард. Аммо оё ин чунин маъно дорад, ки давлат дар Ҳиндустон чизи дигаре буд, ба ғайр аз Шарқи Миёна ва Дур? Ин аллакай қисман баррасӣ шудааст. Аммо, бори дигар бояд қайд кард, ки,



  • • Аввалан, шахси қудрат ҳамеша ҳуқуқи нонавиштаи ихтиёрдории қаламрави таҳти назорати худро дар асоси ҳуқуқҳои молик (муассисаи амволи қудрат) дошт. Ба тариқи дигар, ҳокимони давлатҳои Ҳиндустон, ба монанди раҷаҳои ирсии мустақил, тобеи моликияти қудрат буданд, ки бо ҳокимияти онҳо рост омад. Ифодаи моддии ин андоз аз иҷорапулӣ ва пардохтҳои гуногун аз субъектҳо буд.

  • • Сониян, ҳокимон ва шоҳзодагон, ки қудрати меросӣ доштанд, субъектҳои олии тақсимоти мутамарказ буданд, зеро онҳо даромади хазинаро бо салоҳдиди худ ҳам барои эҳтиёҷоти худ ва ҳам барои таъминоти сарбозон ва амалдорон, нигоҳдории маъбадҳо ва коҳинони брахман, ки ба онҳо хидмат мекарданд, истифода мебурданд.

Ҳамин тариқ, давлатҳо дар Ҳиндустон мисли дигар кишварҳои Шарқ буданд ва онҳое, ки дар ҳукумат иштирок мекарданд, ҳамон вазифаҳоро иҷро мекарданд. Албатта, хусусияти хоси он буд ва он илова бар ҷомеаҳо, кастаҳо ва нақши ғайриоддии муҳими дин бо кармаи худ ба таври то андозае ғайричашмдошт зоҳир мешуд. Масалан, андозҳо дар Ҳиндустон (пеш аз исломигардонии он) хеле кам буданд, ҳадди аққал, ба монанди ҳамаи вазифаҳои дигар, вазнин набуданд. Вақте ки шумо фикр мекунед, ки ҷомеа ҳиссаи анъанавии шашуми ҳосилро ба давлат супоридааст, ин изҳорот аҷиб менамояд, ба назар чунин мерасад, ки мувофиқи он пардохтҳои аҳолии шаҳрҳо, косибон ва савдогарон буданд. Агар ин қурбро, масалан, бо чиниҳо (одатан даҳяки ҳосил) ва исломиро (даҳяк-ушр барои мусалмонон) муқоиса кунем, пас ҳама чиз метавонад тамоман дигар ба назар расад. Маълум мешавад, ки ҳиндуҳо ба хазина бештар пардохт кардаанд.

Дар кишварҳои мусулмонӣ, чун қоида, масъалаи даҳяк танҳо барои андозсупорандагон ҳеҷ гоҳ маҳдуд набуд. Танҳо соҳибони мулкҳо даҳяк пардохт мекарданд - ин имтиёзи онҳо буд. Боқимонда одатан бо ин ё он роҳ бештар пардохт мекарданд, алахусус ғайримусалмонон. Қобили зикр аст, ки закот ва саҳмҳои дигарро низ ёдовар шавем. Вазъият дар Чин тақрибан ҳамин буд, ки дар он ҷо боҷҳои вазнин ва тамаъҷӯии зиёд миқдори расмии ками андозро якбора зиёд карданд. Агар мо ба мошини азими маъмурӣ ва бюрократӣ, ки ҳеҷ гоҳ баробар набуд ва чиниҳо онро ҳамеша нигоҳ медоштанд ва инчунин, дар сатҳи баланд диққат диҳем, ин фаҳмо аст. Дар ҷаҳони Ислом чунин як мошин вуҷуд надошт, аммо ӯ хуб медонист, ки тамаъҷӯёни боҷгирон, намудҳои гуногуни миёнаравҳо, ки ин ногузир афзоиши ҳаҷми тамаъҷӯиро аз деҳқонон ба бор меорад. Дар байни чизҳои дигар, на дар Чин, ҳеҷ як Ховари Миёнаи исломӣ мисли Ҳиндустон суботи иҷтимоӣ надошт. Дар он ҷо деҳқонон аз иштирок дар ҷангҳо канорагирӣ карда наметавонистанд ва ягон катаклизми ҳарбӣ ва сиёсӣ ногузир дар онҳо инъикос мешуд.

Албатта, ҳиндуҳо, чунин иттифоқ афтоданд, аз ҷониби истилогарон, ҳамон Темурлан ё Нодиршоҳ ғорат карда шуданд. Бо вуҷуди ин, ҷангҳо дар Ҳиндустон аксар вақт, одатан дар сатҳи дигар, дар сатҳи ҳокимони орзуи ба қудрат ва ҷанговарони касбии онҳо мегузаштанд. Ва онҳо Ҳиндустонро аз ҳисоби сарвати бешумори ҳокимони он бештар ғорат мекарданд. Дар давоми ин ҷангҳо, ҷомеаҳо як чизи бетараф буданд, як навъ мукофот барои ғолиб. Ҳиссаи шашуми даромади онҳо хеле назаррас буд, барои ҳама чиз кифоя буд. Ва худи ҷомеа, то ҳадде ки метавон ҳукм кард, аз ин қаноатманд буд, зеро он ба ҳеҷ каси дигар қарздор набуд. Ва бо назардошти он, ки иқлими як қисми назарраси қаламрави кишвар хароҷоти зиёдеро барои либос низ талаб намекунад (аксар вақт, дар баъзе ҷойҳо қариб тамоми сол мардон бо як доғи докотӣ кор мекарданд) ё барои манзил. Танҳо дар бораи нигоҳдории инфрасохтори маҳаллӣ - роҳҳо, киштзорҳо, чарогоҳҳо ва ғайра то тоза кардани ҷангал ғамхорӣ кардан лозим буд. Ва сарвати Ҳиндустон, аз ҷумла конҳои сангҳои қиматбаҳо, барои худ сухан гуфтанд ва ҳамеша хеле зиёд буданд.

Аммо чаро дар Ҳиндустон қудратҳое, ки вуҷуд надоштанд, ҳамон ҳадди аксарро, ки ҳокимони Шарқи Мусалмон ва Чин ҳамеша аз тобеони худ талаб мекарданд, берун намекарданд? Ҷавоб ба тааҷуб содда аст: шашяки ҳосил, инчунин боҷҳо ва андозҳо аз косибон ва савдогарон, кифоя буданд. Ва на танҳо барои истеъмоли бонуфузи онҳое, ки дар сари қудратанд, нигоҳдории мансабдорон ва сарбозони онҳо, балки барои калисоҳои сершумор низ. Гузашта аз ин, изофаҳое боқӣ монданд, ки дар шакли ганҷҳои афсонавӣ ҷамъ меомаданд - ҳамон чизҳое, ки аз аср ба аср аз ҷониби истилогарони муваффақ аз Ҳиндустони бой ва афсонавӣ бой содир карда мешуданд ё дар замони баъдтар ва ба миқдори на он қадар зиёд, мустамликадорони Бритониё, ки Ҳиндустон барои онҳо одил аст марвориди тоҷи Бритониё ҳисобида мешуд. Онҳо онро асрҳо баровардаанд - ва ҳанӯз бисёр чизҳо боқӣ монда буданд. Ҳамааш аз куҷо сарчашма гирифтааст?

Агар мо захираҳои дохилиро ба назар гирем, пас Ҳиндустон ба ин маъно аз дигар кишварҳои Шарқ каме фарқ мекунад. Шояд сирри ин ҷо дар ҷои дигаре бошад, боз дар хусусиятҳои Ҳиндустон, ки мо дар бораи он сухан меронем. Бюрократияи нокифоя ва амалан нолозим дар ин кишвари аҷиб бениҳоят заифтар буд ва мутаносибан, нисбат ба Чин ва ҳатто дар кишварҳои мусулмонӣ арзиши камтар дошт. Ғайр аз он, меъёрҳои қатъии иерархияи кастаҳо иштиҳо ва қудрати ҳар як пешвоёни шӯҳратпараст ва ҳатто муваффақи ҳарбиро маҳдуд карда, ҳама чизро ба ҷои худ гузоштанд, аз он ҷумла, меъёрҳои маъмулии истеъмол, хусусан мӯътабар. Ҳасад ва дигар эҳсосоти шабеҳ, ки ба ҷомеаҳои дигар хеле гарон меафтанд, дар ин ҷо комилан хомӯш карда шуданд. Ҳама чизи ба даст овардаро ба даст оварданд, ҳатто агар ӯ тавонист бо роҳи зӯрӣ чизи бештареро ғасб кунад. Сатҳи истеъмоли қисми зиёди аҳолии Ҳиндустон ҳамеша паст буд. Либос ҳадди аққал, хӯрок асосан гиёҳхорон, манзилҳо ибтидоӣ мебошанд. Ин қисман ба иқлим, қисман ба меъёрҳо ва манъкуниҳои анъанавии динӣ вобаста аст. Аммо воқеият боқӣ мондааст: дар ҳоле ки аз ҷомеа каме камтар ситонида мешуданд, роҳбарони ба қудрат афсонавӣ сарватманд буданд.

Ва боз як нуктаи муҳим. Ҷамъият дар маҷмӯъ ба давлат андоз месупурд ва дар дохили ҷамоа ҳамаи онҳое, ки узви комилҳуқуқи ҷомеа ҳисобида мешуданд ва маҳсулоти кишоварзӣ истеҳсол мекарданд, ҳиссаи худро месупориданд. Шояд таносуби сарватмандон мутаносибан зиёдтар бошад. Ба ибораи дигар, андозҳоро шахсони мансабдор чӣ дар шаҳр ва чӣ дар деҳот месупориданд ва инро ҳангоми ба назар гирифтани муносибатҳои навъи "хазинадорӣ-ҷамоавӣ" ва муносибатҳои нисбатан мураккаб, номуайяни байни давлат ва соҳибони хусусӣ, ки қисми зиёди даромадро ба он овардаанд, бояд дар назар дошт. ... Аммо муносибатҳои анъанавӣ дар дохили ҷомеа, ки аллакай муҳокима карда шуданд, масъалаи тамоман дигар аст. Дар ин ҷо дороиҳо аз кастаҳои болоӣ ба таври равшан дар вазифаи синфҳои болоии динӣ, ки бо меҳнати одамони поёнӣ, камбизоатон, дастнорас ва дигарон зиндагӣ мекарданд, ва инчунин аз нобаробарии анъанавии каста амал мекарданд,

Пас, муносибати байни давлат ва ҷомеа дар Ҳиндустони пеш аз ислом, дарвоқеъ, ҳамон тавре буд, ки боқимондаи Шарқ буд. Аммо, мушаххасоти ҷомеаи Ҳиндустон, ки ба меъёрҳои каста асос ёфтааст, ин муносибатҳоро ба сатҳи автоматизм овард, ки ин ба объективӣ ба 


Скачать 46,12 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11




База данных защищена авторским правом ©psihdocs.ru 2022
обратиться к администрации

    Главная страница