Айыылар айыыһЫТ



Скачать 46,33 Kb.
страница6/7
Дата13.05.2020
Размер46,33 Kb.
1   2   3   4   5   6   7
ААН ДЬААҺЫН

Дойдута. Аан дьааҥы алтыс халааҥҥа олорор. Бу халлаан эмиэ атын Айыы халлааннарын курдук алгыһынан туолбут.

Дьүһүнэ. Аан дьааҥы эмиэ араас дьүһүннэнэн көстөр. Сороҕор кини оҕус буолар. Ол гынан баран Аан Дьааһын үксүн сылгы буолан көстөр. Аан Дьааһын кымньыылаах буолар. Ити кымньыыта арыт айыы далбар кымньыы, арыт айыы атарата диэн ааттанар. Ити кымньыы- чаҕылҕан. Аан Дьааһын сүгэлээх. Ол сүгэтэ чаҕылҕаны кытта түһэр. Аан Дьааһын олус түргэн сырыылаах. Арыт кини киһи буолан көстөр: сып-сытыы уоттаах харахтаах, олус эрчимнээх күлүмүрдэс эр киһи буолар.

Суолтата. Аан Дьааһын быйаҥы харыстыыр. От-мас ситэрин саҕана, өҥү-сүмэни оборор дьайдар-кэптэр Орто дойдуга түһэллэр. Кинилэр от-мас сүрүн сиэн кэбиһэллэр. Оччоҕо үүнээйии уоҕа сүтэр, соппоҥ буолар. Аан Дьааһын сири үрдүнэн көтө сылдьар тыаһаан-ууһаан, чаҕылҕанынан дапсыйан кэптэри үүрэр. Уопсайынан, кини абааһылары сөбүлээбэт. Оннугу биллэ да сүгэтинэн быраҕар. Ол иһин кинини кырдьык Айыыта дьиибит.

Киириитэ. Аан Дьааһын киһиэхэ Айыы уота буолан киирэр. Айыы уота диэн күн уота. Айыы уотун этиҥ түспүт маһын тымтыгын уматан эмиэ ылаллар.

Бу уот киһиэхэ иҥэр, киһи сүрүгэр киирэр. Оччоҕо киһи көлдьуну араарар буолар. Айыы уоттаах киһи олоххо дьоҕурдаах, үтүөнү үрдэтэргэ дьулуһар, эрчимнээх.



Кырдьык. Айыы уота киирбит киһитэ кырдьыгы билэр дьоҕурданар.

Кырдьык диэн Айыы суолун тутуһуу, өйгө-санааҕа, тылга, эккэ-сииҥҥэ дьайы сыһыарымыы, үтүөнү үрдэтии. Кырдьык диэн сүрү күүһүрдүү. Кырдьыгы билэр дьоҕурдаах сыыһаны оҥорбот.



Дьайыы. Киһи мэлдьи дьайар. Сүр киһиэхэ мустан дьайыы буолан тахсар. Дьайыы, Айыы суолунан тахсар буоллаҕына, ити сөп дьайыы диэн ааттанар. Сөп дьайыыны киһи, кырдьыгы билэр буоллаҕына, оҥорор. Дьайыы олоҕу утарар буортуну оҥорор буоллаҕына, ити дьайыы сыыһа дьайыы дэнэр.

Кырдьыгы билбэт киһи ыыһаны оҥорор.



Санаа. Киһи дьайыытын санаа салайар. Санаа диэн киһи былытын көстүүтэ. Ити туһунан былыт диэн баска кэпсиэхпит. Санаа уһун эбэтэр кылас буолар. Санаа төһөнөн Айыы Суолун батыһар да, соччонон уһуур. Ити санаа кырдьыкка олоҕурар. Ити санаа үөскэппит дьайыыта сөп буолар.

Көҕүс кээмэйэ. Киһи санаата киһи туругуттан үөскүүр. Турук эт-сиин үлэтиттэн тутулуктаах. Айыы үөрэҕэ киһи туругун көҕүс диэнинэн быһаарар.

Көҕүс киэҥ эбэтэр кыараҕас буолар. Киэҥ көҕүс аан дойдутун барытын хабар. Ол аата бу киһи этигэр-сиинигэр аан дойду киэҥэ-куоҥа киирэ сылдьар. Киэҥ көҕүстээх киһи санаата уһун болар. Итинник, киһи иымырдара, сүрэҕэ, быара ыгымнык үлэлииллэр. Кини санаата кылгас буолар. Бу өйдөбуллэргэ олоҕуран, киэҥ киһи уонна кыараҕас киһи диэн өйдөбуллэр үөскээбиттэр.



Турук. Киһи этин-сиинин үлэтэ аан дойдуну кытта төһө дьүөрэлэһигэр олоҕуран көҕүс кээмэйэ үөскээбит. Бу өйдөбулгэ олоҕуран киһи туругун холкунан кэмнээһин баар. Киэҥ көҕүстээх киһини холкку дииллэр. Холку киһи уһуну-киэҥи саныыр, онон дьайыытын олохтоохтук оҥорор. Киһи төһөнөн кһхсүтэ кыараҕас да соччонон холкута сүтэр, ыксыыр. Ыксаабыт киһи уһуну-киэҥи толкуйдаабат. Ол иһин дьайыыта түбэспиччэ буолар.

Ыча. Биһиги санаабытыгар, ыча диэн тыл киһи сүрүн кээмэйин көрдөрөр. Ычата кыра диэн аҕыйах сүрдээх киһини этэллэр. Киһи төһөнөн сүрэ кыра да, соччонон күхсү кыараҕас. Оннук киһи мэлдьи ыксыыр турукка сылдьар. Ычата улахан киһи көхсө киэҥ, холку туруктаах. Ол аата сүрэ улахан.

Көмүскэнии. Киһи төһөнөн Айыы уотун ылар да, соччонон бэйэтин кутун-сүрүн харыстыыр кыахтаах. Онно кини көхсүн киэҥэ күмүлүһүр. Төһөнөн көҕүс киэҥ да,көлдьүн, албын олохсуйбат. Тэрчи эмиэ көмөлөһөр, тэрчи киһи тула көмүскэнэр сабыдыалы үөскэтэр.

Көлдьун. Кырдьык суох буоллаҕына көлдьүн олохсуйар. Айыы уоттаах киһи бэйэтиттэн көлдьүнү үтэйэр эрэ буолбатах. Аман өһүн толорон, атын дьоҥҥо иҥмит көлбүнү эмиэ үтэйэр.

Тирэх. Кырдьык айар, үөскүүр күүскэ тирэнэр. Айыы уота эмиэ итинтэн үөскээн тахсар. Көлдьүн кураанахха тирэнэр. Тирэҕэ суох. Ол иһин кырдьык курдук дьүһүн кубулунан көстө сатыыр. Инньэ гынан быстах кэмҥэ тирэх буолар.

Албаҕалааһын. Киһини ымсыырдар туох эрэ маньанан киһини бэйэҕэ тардыы.

Бу албас киһи ымсыырар итэҕэһигэр олоҕурар. Көлдьүн киһи киһини бэйэтигэр хайаһыннарар туһугар төһө эрэ манньаны биэрэр.



Үктэтии. Көлдьүн дьону бэйэтин сабыдыалыгар киллэрээри оҥорор.

Айыы уотун тахсыыта. Айыы уота киһи нөҥүө тахсар буоллаҕына, дьон бэйэлэрин бэйэлэрэ көмүскэнэр кыахтаналлар. Төһөнөн ити уот дьон сүрүгэр улахан да, соччонон көлдьүн аҕыйыыр, дьон сүрэ күүһүрэр. Онон киһи айыы уотун ыларга уонна харыстыырга кыһаныахтаах. Оттон киһи Айыы Уотун ылбат буоллаҕына, көлдьүн көтөҕүллэн тахсар. Айыы уота бу тахсыытын айылҕаттан тахсыы диибит. Биллэн турра айылҕа суостаах күүһэ дьарыйыан иннинэ, бэйэбит бэйэбитин хонтуруолламмаппыт ордук. Онон Айыы Уотун сүрбүтүгэр-куппутугар иҥэрэн үөскүүр көлдьуннэрин олохсуппакка үрэйэн иһиэхтээхпит. Оччого кэскилбит киэҥ буолуо.

Түһэр кэмэ. Аан Дьааһын быйаҥы ылар кэмҥэ – атырдьах ыйыгар-түһэр. Ити түһэн кэби үтэйэр.

Дом!




Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7


База данных защищена авторским правом ©psihdocs.ru 2019
обратиться к администрации

    Главная страница